<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="id">
	<id>https://wiki.unissula.ac.id/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Matriks_idempoten</id>
	<title>Matriks idempoten - Riwayat revisi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://wiki.unissula.ac.id/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Matriks_idempoten"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki.unissula.ac.id/index.php?title=Matriks_idempoten&amp;action=history"/>
	<updated>2026-09-15T16:16:46Z</updated>
	<subtitle>Riwayat revisi halaman ini di wiki</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.46.0</generator>
	<entry>
		<id>https://wiki.unissula.ac.id/index.php?title=Matriks_idempoten&amp;diff=9928&amp;oldid=prev</id>
		<title>Maintenance script: Presentation V4: sitasi, referensi, Math, Wikimedia Commons, dan atribusi</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki.unissula.ac.id/index.php?title=Matriks_idempoten&amp;diff=9928&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-25T09:03:55Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Presentation V4: sitasi, referensi, Math, Wikimedia Commons, dan atribusi&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw-interface=&quot;&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;id&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Revisi sebelumnya&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Revisi per 25 Agustus 2026 09.03&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;Baris 1:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Baris 1:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Dalam [[aljabar linear]], &#039;&#039;&#039;matriks idempoten&#039;&#039;&#039; adalah sebuah [[Matriks (matematika)|matriks]] yang tidak berubah nilainya ketika dikalikan dengan dirinya sendiri. Dengan kata lain, matriks &amp;lt;math&amp;gt;A&amp;lt;/math&amp;gt; dikatakan idempoten jika dan hanya jika &amp;lt;math&amp;gt;A^2 = A&amp;lt;/math&amp;gt;. Agar hasil perkalian &amp;lt;math&amp;gt;A^2&amp;lt;/math&amp;gt; [[Perkalian matriks|terdefinisi]], &amp;lt;math&amp;gt;A&amp;lt;/math&amp;gt; harus berupa [[matriks persegi]]. Matriks idempoten dapat dipandang sebagai [[unsur idempoten]] pada sebuah [[gelanggang matriks]].&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Dalam [[aljabar linear]], &#039;&#039;&#039;matriks idempoten&#039;&#039;&#039; adalah sebuah [[Matriks (matematika)|matriks]] yang tidak berubah nilainya ketika dikalikan dengan dirinya sendiri.&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Alpha C. Chiang. [https://archive.org/details/fundamentalmetho0000chia_b4p1/page/80 Fundamental Methods of Mathematical Economics]. McGraw–Hill. 1984. hlm. [https://archive.org/details/fundamentalmetho0000chia_b4p1/page/80 80]. ISBN 0070108137.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;William H. Greene. [https://archive.org/details/econometricanaly0000gree_b5n1 Econometric Analysis]. Prentice–Hall. 2003. hlm. [https://archive.org/details/econometricanaly0000gree_b5n1/page/808 808]–809. ISBN 0130661899.&amp;lt;/ref&amp;gt; &lt;/ins&gt;Dengan kata lain, matriks &amp;lt;math&amp;gt;A&amp;lt;/math&amp;gt; dikatakan idempoten jika dan hanya jika &amp;lt;math&amp;gt;A^2 = A&amp;lt;/math&amp;gt;. Agar hasil perkalian &amp;lt;math&amp;gt;A^2&amp;lt;/math&amp;gt; [[Perkalian matriks|terdefinisi]], &amp;lt;math&amp;gt;A&amp;lt;/math&amp;gt; harus berupa [[matriks persegi]]. Matriks idempoten dapat dipandang sebagai [[unsur idempoten]] pada sebuah [[gelanggang matriks]].&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Contoh ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Contoh ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l53&quot;&gt;Baris 53:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Baris 53:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Sifat ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Sifat ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;=== Singularitas dan regularitas ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;=== Singularitas dan regularitas ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Satu-satunya matriks idempoten yang tidak [[Matriks singular|singular]] adalah [[matriks identitas]]. Hal ini dapat terlihat dari menuliskan persamaan &amp;lt;math&amp;gt;A^2 = A&amp;lt;/math&amp;gt;; dengan mengasumsikan &amp;lt;math&amp;gt;A&amp;lt;/math&amp;gt; memiliki peringkat penuh (tidak singular), dan mengalikan kedua ruas dengan &amp;lt;math&amp;gt;A^{-1}&amp;lt;/math&amp;gt;, akan didapatkan bentuk  &amp;lt;math&amp;gt;A = IA = A^{-1}A^2 = A^{-1}A = I&amp;lt;/math&amp;gt;. Hal ini juga mengartikan bahwa matriks idempoten yang bukan matriks identitas, memiliki jumlah baris (dan jumlah kolom) yang saling [[bebas linear]] lebih sedikit daripada total jumlah baris (dan kolom) pada matriks.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Satu-satunya matriks idempoten yang tidak [[Matriks singular|singular]] adalah [[matriks identitas]]. Hal ini dapat terlihat dari menuliskan persamaan &amp;lt;math&amp;gt;A^2 = A&amp;lt;/math&amp;gt;; dengan mengasumsikan &amp;lt;math&amp;gt;A&amp;lt;/math&amp;gt; memiliki peringkat penuh (tidak singular), dan mengalikan kedua ruas dengan &amp;lt;math&amp;gt;A^{-1}&amp;lt;/math&amp;gt;, akan didapatkan bentuk  &amp;lt;math&amp;gt;A = IA = A^{-1}A^2 = A^{-1}A = I&amp;lt;/math&amp;gt;. Hal ini juga mengartikan bahwa matriks idempoten yang bukan matriks identitas, memiliki jumlah baris (dan jumlah kolom) yang saling [[bebas linear]] lebih sedikit daripada total jumlah baris (dan kolom) pada matriks.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l64&quot;&gt;Baris 64:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Baris 63:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;=== Nilai eigen ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;=== Nilai eigen ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Matriks idempoten selalu [[Matriks yang dapat didiagonalkan|dapat didiagonalkan]] dan [[Nilai dan vektor eigen|nilai eigennya]] selalu bernilai 0 atau 1.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Matriks idempoten selalu [[Matriks yang dapat didiagonalkan|dapat didiagonalkan]] dan [[Nilai dan vektor eigen|nilai eigennya]] selalu bernilai 0 atau 1.&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Roger A. Horn. &#039;&#039;Matrix analysis&#039;&#039;. Cambridge University Press. 1990. hlm. 148. ISBN 0521386322.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;=== Teras ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;=== Teras ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l78&quot;&gt;Baris 78:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Baris 77:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;: &amp;lt;math&amp;gt;\hat\beta = \left(X^\textsf{T}X\right)^{-1}X^\textsf{T}y &amp;lt;/math&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;: &amp;lt;math&amp;gt;\hat\beta = \left(X^\textsf{T}X\right)^{-1}X^\textsf{T}y &amp;lt;/math&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;dengan simbol &amp;lt;math&amp;gt;\textsf{T}&amp;lt;/math&amp;gt; menunjukkan [[Transpos|operasi transpos]]; vektor residu dari observasi adalah&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;dengan simbol &amp;lt;math&amp;gt;\textsf{T}&amp;lt;/math&amp;gt; menunjukkan [[Transpos|operasi transpos]]; vektor residu dari observasi adalah&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&amp;lt;ref&amp;gt;William H. Greene. [https://archive.org/details/econometricanaly0000gree_b5n1 Econometric Analysis]. Prentice–Hall. 2003. hlm. [https://archive.org/details/econometricanaly0000gree_b5n1/page/808 808]–809. ISBN 0130661899.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;: &amp;lt;math&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;: &amp;lt;math&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l94&quot;&gt;Baris 94:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Baris 93:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Referensi ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Referensi ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Sumber dan atribusi ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Sumber dan atribusi ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Konten artikel ini diadaptasi dari [https://id.wikipedia.org/w/index.php?title=Matriks+idempoten&amp;amp;oldid=29525020 Wikipedia bahasa Indonesia], revisi 29525020 (2026-08-04T15:03:42Z), yang tersedia berdasarkan lisensi Creative Commons Atribusi-BerbagiSerupa (CC BY-SA). Mohon gunakan konten ini secara bijak serta sesuai dengan ketentuan lisensi yang berlaku.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Konten artikel ini diadaptasi dari [https://id.wikipedia.org/w/index.php?title=Matriks+idempoten&amp;amp;oldid=29525020 Wikipedia bahasa Indonesia], revisi 29525020 (2026-08-04T15:03:42Z), yang tersedia berdasarkan lisensi Creative Commons Atribusi-BerbagiSerupa (CC BY-SA). Mohon gunakan konten ini secara bijak serta sesuai dengan ketentuan lisensi yang berlaku.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&amp;lt;!-- WIKI_UNISSULA_PRESENTATION_V4 --&amp;gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Maintenance script</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://wiki.unissula.ac.id/index.php?title=Matriks_idempoten&amp;diff=9528&amp;oldid=prev</id>
		<title>Maintenance script: Impor teks terkontrol dari Wikipedia bahasa Indonesia; revisi 29525020; atribusi sumber disertakan.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki.unissula.ac.id/index.php?title=Matriks_idempoten&amp;diff=9528&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-25T08:37:01Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Impor teks terkontrol dari Wikipedia bahasa Indonesia; revisi 29525020; atribusi sumber disertakan.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Halaman baru&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;Dalam [[aljabar linear]], &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;matriks idempoten&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; adalah sebuah [[Matriks (matematika)|matriks]] yang tidak berubah nilainya ketika dikalikan dengan dirinya sendiri. Dengan kata lain, matriks &amp;lt;math&amp;gt;A&amp;lt;/math&amp;gt; dikatakan idempoten jika dan hanya jika &amp;lt;math&amp;gt;A^2 = A&amp;lt;/math&amp;gt;. Agar hasil perkalian &amp;lt;math&amp;gt;A^2&amp;lt;/math&amp;gt; [[Perkalian matriks|terdefinisi]], &amp;lt;math&amp;gt;A&amp;lt;/math&amp;gt; harus berupa [[matriks persegi]]. Matriks idempoten dapat dipandang sebagai [[unsur idempoten]] pada sebuah [[gelanggang matriks]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Contoh ==&lt;br /&gt;
Contoh dari matriks idempoten ukuran &amp;lt;math&amp;gt;2 \times 2&amp;lt;/math&amp;gt; adalah:&lt;br /&gt;
&amp;lt;math display=&amp;quot;block&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
\begin{bmatrix}&lt;br /&gt;
1 &amp;amp; 0 \\&lt;br /&gt;
0 &amp;amp; 1&lt;br /&gt;
\end{bmatrix}&lt;br /&gt;
\qquad&lt;br /&gt;
\begin{bmatrix}&lt;br /&gt;
3 &amp;amp; -6 \\&lt;br /&gt;
1 &amp;amp;  -2&lt;br /&gt;
\end{bmatrix}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Contoh dari matriks idempoten ukuran &amp;lt;math&amp;gt;3 \times 3&amp;lt;/math&amp;gt; adalah:&lt;br /&gt;
&amp;lt;math display=&amp;quot;block&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
\begin{bmatrix}&lt;br /&gt;
 1 &amp;amp; 0 &amp;amp; 0 \\&lt;br /&gt;
 0 &amp;amp; 1 &amp;amp; 0 \\&lt;br /&gt;
 0 &amp;amp; 0 &amp;amp; 1&lt;br /&gt;
\end{bmatrix}&lt;br /&gt;
\qquad&lt;br /&gt;
\begin{bmatrix}&lt;br /&gt;
 2 &amp;amp; -2 &amp;amp; -4 \\&lt;br /&gt;
-1 &amp;amp;  3 &amp;amp;  4 \\&lt;br /&gt;
 1 &amp;amp; -2 &amp;amp; -3&lt;br /&gt;
\end{bmatrix}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Matriks riil ukuran 2 × 2 ==&lt;br /&gt;
Jika sebuah matriks riil idempoten &amp;lt;math&amp;gt;\begin{pmatrix}a &amp;amp; b \\ c &amp;amp; d \end{pmatrix}&amp;lt;/math&amp;gt;, maka entri-entrinya memiliki hubungan berikut:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* &amp;lt;math&amp;gt;a = a^2 + bc,&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
* &amp;lt;math&amp;gt;b = ab + bd,&amp;lt;/math&amp;gt; mensyaratkan &amp;lt;math&amp;gt;b(1 - a - d) = 0&amp;lt;/math&amp;gt; sehingga &amp;lt;math&amp;gt;b = 0&amp;lt;/math&amp;gt; atau &amp;lt;math&amp;gt;d = 1 - a,&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
* &amp;lt;math&amp;gt;c = ca + cd,&amp;lt;/math&amp;gt; mensyaratkan &amp;lt;math&amp;gt;c(1 - a - d) = 0&amp;lt;/math&amp;gt; sehingga &amp;lt;math&amp;gt;c = 0&amp;lt;/math&amp;gt; atau &amp;lt;math&amp;gt;d = 1 - a,&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
* &amp;lt;math&amp;gt;d = bc + d^2.&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Dengan demikian, syarat perlu bagi matriks 2 × 2 dikatakan idempoten adalah berupa [[matriks diagonal]] atau [[Teras (aljabar linear)|terasnya]] bernilai 1. Untuk matriks diagonal idempoten, nilai &amp;lt;math&amp;gt;a&amp;lt;/math&amp;gt; dan &amp;lt;math&amp;gt;d&amp;lt;/math&amp;gt; harus bernilai 1 atau bernilai 0.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Jika &amp;lt;math&amp;gt;b=c&amp;lt;/math&amp;gt;, matriks &amp;lt;math&amp;gt;\begin{pmatrix}a &amp;amp; b \\ b &amp;amp; 1 - a \end{pmatrix}&amp;lt;/math&amp;gt; akan idempoten ketika  &amp;lt;math&amp;gt;a^2 + b^2 = a&amp;lt;/math&amp;gt;. [[Persamaan kuadrat]] tersebut dapat diubah bentuknya menjadi&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;math&amp;gt;a^2 - a + b^2 = 0 ,&amp;lt;/math&amp;gt; atau &amp;lt;math&amp;gt;\left(a - \frac{1}{2}\right)^2 + b^2 = \frac{1}{4}&amp;lt;/math&amp;gt;,&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
yakni persamaan [[lingkaran]] dengan titik pusat (1/2, 0) dan radius 1/2. Menuliskan solusi dalam bentuk derajat &amp;amp;#x3B8;, matriks&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;math&amp;gt;A = \frac{1}{2}\begin{pmatrix}1 - \cos\theta &amp;amp; \sin\theta \\ \sin\theta &amp;amp; 1 + \cos\theta \end{pmatrix}&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
bersifat idempoten. Namun, &amp;lt;math&amp;gt;b=c&amp;lt;/math&amp;gt; pada matriks di atas bukanlah syarat perlu: setiap matriks&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;math&amp;gt;\begin{pmatrix}a &amp;amp; b \\ c &amp;amp; 1 - a\end{pmatrix}&amp;lt;/math&amp;gt; dengan &amp;lt;math&amp;gt;a^2 + bc = a&amp;lt;/math&amp;gt; adalah matriks idempoten.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Sifat ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Singularitas dan regularitas ===&lt;br /&gt;
Satu-satunya matriks idempoten yang tidak [[Matriks singular|singular]] adalah [[matriks identitas]]. Hal ini dapat terlihat dari menuliskan persamaan &amp;lt;math&amp;gt;A^2 = A&amp;lt;/math&amp;gt;; dengan mengasumsikan &amp;lt;math&amp;gt;A&amp;lt;/math&amp;gt; memiliki peringkat penuh (tidak singular), dan mengalikan kedua ruas dengan &amp;lt;math&amp;gt;A^{-1}&amp;lt;/math&amp;gt;, akan didapatkan bentuk  &amp;lt;math&amp;gt;A = IA = A^{-1}A^2 = A^{-1}A = I&amp;lt;/math&amp;gt;. Hal ini juga mengartikan bahwa matriks idempoten yang bukan matriks identitas, memiliki jumlah baris (dan jumlah kolom) yang saling [[bebas linear]] lebih sedikit daripada total jumlah baris (dan kolom) pada matriks.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ketika matriks identitas dikurangi dengan matriks idempoten, hasilnya juga berupa matriks idempoten, karena&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;math&amp;gt;(I-A)(I-A) = I-A-A+A^2 = I-A-A+A = I-A.&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Jika sebuah matriks &amp;lt;math&amp;gt;A&amp;lt;/math&amp;gt; idempoten, maka untuk setiap bilangan bulat positif &amp;lt;math&amp;gt;n&amp;lt;/math&amp;gt; akan berlaku &amp;lt;math&amp;gt;A^n = A&amp;lt;/math&amp;gt;. Hal ini dapat dibuktikan dengan menggunakan [[induksi matematika]]: Jelas hal ini berlaku untuk &amp;lt;math&amp;gt;n = 1&amp;lt;/math&amp;gt;, karena &amp;lt;math&amp;gt;A^1 = A&amp;lt;/math&amp;gt;. Anggap bahwa &amp;lt;math&amp;gt;A^{k-1} = A&amp;lt;/math&amp;gt;. Selanjutnya &amp;lt;math&amp;gt;A^k&amp;lt;/math&amp;gt; dapat dituliskan sebagai &amp;lt;math&amp;gt;A^k = A^{k-1}A = AA = A&amp;lt;/math&amp;gt;, karena &amp;lt;math&amp;gt;A&amp;lt;/math&amp;gt; idempoten. Berdasarkan prinsip induksi, pernyataan terbukti.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Nilai eigen ===&lt;br /&gt;
Matriks idempoten selalu [[Matriks yang dapat didiagonalkan|dapat didiagonalkan]] dan [[Nilai dan vektor eigen|nilai eigennya]] selalu bernilai 0 atau 1.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Teras ===&lt;br /&gt;
Nilai [[Teras (aljabar linear)|teras]] dari sebuah matriks idempoten — yakni jumlah semua elemen pada diagonal utamanya — sama dengan nilai [[Peringkat (aljabar linear)|peringkat]] dari matriks dan selalu berupa bilangan bulat. Hal ini memberikan cara mudah untuk menghitung nilai peringkat, atau sebagai cara alternatif menghitung teras dari matriks yang entri-entrinya tidak diketahui secara pasti. Dalam [[Statistika matematika|statistika]], sebagai contoh, hal tersebut dipakai dalam menentukan derajat [[Bias (statistika)|bias]] ketika menggunakan [[variansi sampel]] sebagai estimator [[variansi populasi]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Aplikasi ==&lt;br /&gt;
Matriks idempoten sering muncul dalam [[analisis regresi]] dan [[ekonometrika]]. Sebagai contoh, dalam &amp;#039;&amp;#039;ordinary least squares&amp;#039;&amp;#039;, permasalahan regresi adalah mencari vektor koefisien &amp;lt;math&amp;gt;\beta&amp;lt;/math&amp;gt; sehingga dapat meminimunkan kuadrat residu &amp;lt;math&amp;gt;e_i&amp;lt;/math&amp;gt; (prediksi yang salah). Permasalahan ini dapat ditulis dalam bentuk matriks,&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: Minimumkan &amp;lt;math&amp;gt;(y - X\beta)^\textsf{T}(y - X\beta) &amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
dengan &amp;lt;math&amp;gt;y&amp;lt;/math&amp;gt; adalah vektor dari [[variabel terikat]] hasil observasi, dan &amp;lt;math&amp;gt;X&amp;lt;/math&amp;gt; adalah sebuah matriks dengan setiap kolomnya adalah [[Variabel bebas|variabel-variabel bebas]] dalam observasi. Estimator untuk vektor &amp;lt;math&amp;gt;\beta&amp;lt;/math&amp;gt; adalah&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt;\hat\beta = \left(X^\textsf{T}X\right)^{-1}X^\textsf{T}y &amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
dengan simbol &amp;lt;math&amp;gt;\textsf{T}&amp;lt;/math&amp;gt; menunjukkan [[Transpos|operasi transpos]]; vektor residu dari observasi adalah&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt;&lt;br /&gt;
  \hat{e} = y - X \hat\beta&lt;br /&gt;
          = y - X\left(X^\textsf{T}X\right)^{-1}X^\textsf{T}y&lt;br /&gt;
          = \left[I - X\left(X^\textsf{T}X\right)^{-1}X^\textsf{T}\right]y&lt;br /&gt;
          = My.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Dalam persamaan ini, baik matriks &amp;lt;math&amp;gt;M&amp;lt;/math&amp;gt; dan &amp;lt;math&amp;gt;X\left(X^\textsf{T}X\right)^{-1}X^\textsf{T}&amp;lt;/math&amp;gt; adalah matriks idempoten sekaligus matriks simetris, yang dapat digunakan untuk menyederhanakan perhitungan jumlah kuadrat residu:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt;\hat{e}^\textsf{T}\hat{e} = (My)^\textsf{T}(My) = y^\textsf{T}M^\textsf{T}My = y^\textsf{T}MMy = y^\textsf{T}My.&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sifat idempoten dari &amp;lt;math&amp;gt;M&amp;lt;/math&amp;gt; juga dipakai untuk menyederhanakan perhitungan lainnya, contohnya dalam menentukan variansi dari estimator &amp;lt;math&amp;gt;\hat{\beta}&amp;lt;/math&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Referensi ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Sumber dan atribusi ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Konten artikel ini diadaptasi dari [https://id.wikipedia.org/w/index.php?title=Matriks+idempoten&amp;amp;oldid=29525020 Wikipedia bahasa Indonesia], revisi 29525020 (2026-08-04T15:03:42Z), yang tersedia berdasarkan lisensi Creative Commons Atribusi-BerbagiSerupa (CC BY-SA). Mohon gunakan konten ini secara bijak serta sesuai dengan ketentuan lisensi yang berlaku.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Maintenance script</name></author>
	</entry>
</feed>